Analyseren
Analyseren is het achteraf onderzoeken van een partij. Je gaat na welke mogelijkheden er zijn geweest. Door dit goed te doen kun je kennis verzamelen en je manier van denken ontwikkelen.
Oud-wereldkampioen Botwinnik hamerde er altijd op dat een speler zonder grondig analyseren nooit sterk kan worden.In de Volkskrant schreef Ton Sijbrands onlangs dat hij zich nauwgezet aan het advies van Botwinnik houdt. Daardoor is hij soms wel een week met een analyse bezig. Een heel toernooi kan hem zelfs een maand of drie in beslag nemen. `Voor je het weet is het dan al weer herfst geworden', schrijft hij dan ook.
Zo 'erg' hoeft het nou ook weer niet, maar van een kwartiertje met je tegenstander analyseren wordt niemand ziek. Probeer van iedere partij minstens één ding te leren.
De mogelijkheden die een speler in een partij ziet worden bepaald door schaaktechnische en psychologische factoren. Het schaaktechnische denken heeft met stellingkenmerken (thema's) herkennen en rekenvaardigheid te maken. Maar ook psychologische kwesties als angst, hoopvol denken, nonchalance en irritatie beïnvloeden je spellingsoordeel.
Het voordeel van analyseren met iemand anders is dat die wellicht weer dingen ziet, die jij niet ziet. Door open te staan voor suggesties van je tegenstander en zelfkritisch te zijn, kun je veel leren tijdens een analyse.
Het is heel leerzaam om regelmatig met een sterkere speler je partijen te analyseren. Je hebt er het meeste aan als je de partijanalyse eerst zelf voorbereidt. Naast het gebruik van de vragenlijst kun je ook bepaalde momenten in de partij tegen de computer uitspelen. Dat levert wellicht weer nieuwe ideeën op. En als je denkt dat het in de opening al fout ging, kun je in partijverzamelingen en theorieboeken nagaan wat er normaal in die opening voor zetten gespeeld worden.
Bij een analyse gaat het vooral om de cruciale momenten. Dat zijn momenten waarop diverse keuzes mogelijk zijn. Op die momenten is het de vraag of het OORDEEL (waardering kenmerken en mogelijkheden van de stelling) en het PLAN (hoe pak je het aan, welke doelen) kloppen. Daarbij is zelfkritisch zijn uiterst belangrijk: willen leren van je tekortkomingen. Niet alleen moet je je fouten leren opsporen, je moet ook proberen er achter te komen waardoor je die fouten maakt. Een trainer kan daarbij heel goed helpen.
Verder is het belangrijk om nieuwe dingen te leren bij een analyse, waardoor je in het vervolg beter weet hoe je bepaalde stellingen moet aanpakken. Doordat het om je eigen partijen gaat en je er sterk emotioneel mee verbonden bent, leer je het meeste van conclusies die je uit je eigen partijen trekt.
Je kunt alleen wat bereiken als je zelfkritisch naar je eigen speelwijze en je psychologische tekortkomingen kijkt. Een trainer moet nuttige theorie en oefeningen aanbieden, maar daarbij moet hij de speler begeleiden in zelfstandig denken. Dat betekent dat er zelfstandig geanalyseerd moet worden.
Nuttig is ook om te kijken als sterke spelers hun partij analyseren (op toernooien heb je vaak die mogelijkheid).
Het belangrijkste is dat je weer wat geleerd hebt van het prachtige spel. Zonder zo'n houding en zonder enthousiasme zul je nooit ver komen.
Naast combinaties gaat het uiteraard ook om stellingoordelen van partijen die een puur strategisch karakter hebben. Door veel te analyseren ontwikkel je je positiegevoel; dat wil zeggen dat je intuitief (= onderbewust) leert aanvoelen waar je stukken het beste staan. Naast bewust redeneren, is het nooit weg dat het onder bewuste de nodige suggesties aandraagt.
Samenvattend hebben we een aantal aanbevelingen: